Policzalność rzeczowników to jeden z tych tematów w języku angielskim, który rzuca wyzwanie polskiej logice. Kategoryzacja pod tym kątem bywa problematyczna, ponieważ wymaga podziału nie na obiektywne cechy przedmiotów, a według sposobu ich ujęcia w gramatyce.
Kiedy policzalne, kiedy niepoliczalne?
W języku angielskim podział na rzeczowniki policzalne (countable) i niepoliczalne (uncountable) opiera się na na postrzeganiu danego przedmiotu jako odrębną jednostkę lub niepodzielną masę.
Rzeczowniki policzalne (countable nouns)
Wszystko, co jest postrzegane jako odrębne, ma wyraźne granice i można to policzyć na sztuki (np. książka, pies, jabłko, dom) należy do grupy rzeczowników policzalnych. Ich cechy charakterystyczne to:
- mają liczbę pojedynczą i mnogą – w liczbie pojedynczej stosowane są przedimki a/an (np. a book, an apple), a w liczbie mnogiej dodawana jest końcówka -s/-es (np. books, apples) lub występują formy nieregularne (np. men, children).
- w liczbie pojedynczej zawsze wymagają przedimka (a, an, the) lub innego określnika (my, this).
- pytanie: How many… np. How many oranges do you have?
Rzeczowniki niepoliczalne (uncountable nouns)
To substancje, płyny, gazy, materiały sypkie, surowce budowlane, uczucia lub pojęcia abstrakcyjne, których nie da się podzielić na pojedyncze jednostki bez użycia dodatkowych miar (np. woda, powietrze, mąka, drewno, miłość). Rzeczowniki niepoliczalne wyróżnia:
- występowanie tylko w liczbie pojedynczej (zawsze łączą się z czasownikiem w 3. os. l. poj., np. is, has, was).
- nigdy nie używa się przed nimi przedimka a/an ani liczby.
- pytanie: How much… np. How much water is in the glass?
Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne – wyrażenia ilościowe
Wybór odpowiedniego określnika ilości zależy od tego, czy rzeczownik jest policzalny, czy nie. Najbardziej uniwersalne jest a lot of (twierdzenia), a słowa some (twierdzenia) / any (pytania i przeczenia) są odpowiednie dla obu grup.
| Ilość | Policzalne (l. mnoga) | Niepoliczalne |
| Pytanie | many (How many books did you read?) | much (How much sugar do you need?) |
| Przeczenie | not many (There aren’t many cars on the street.) | not much (I don’t have much water.) |
| Dużo (twierdzenie) | a lot of / plenty of | a lot of / a great deal of |
| Kilka | a few | a little |
| Mało (niewystarczająco) | few | little |
| Trochę / jakieś | some / any (some books / Do you have any questions?) | some / any (some sugar / Is there any milk left?) |
Różnica między a few i few oraz a little i little to częsty haczyk. Dodanie „a” zmienia wydźwięk zdania z negatywnego na pozytywny:
- I have a few friends. (Zadowolenie z faktu posiadania kilku przyjaciół i brak poczucia samotności). / I have few friends. (Niedosyt, podkreślenie małej liczby).
- We have a little time. (Można jeszcze coś zrobić, ponieważ jest jeszcze trochę czasu). / We have little time. (Trzeba się bardzo spieszyć, ponieważ zostało niewiele czasu).
Jak „policzyć” niepoliczalne?
Do określenia konkretnej liczby czegoś niepoliczalnego, używane są tzw. partytywy (partitives), czyli jednostki miar i opakowań:
- Pojemniki: a bottle of water / a glass of wine / a carton of milk / a jar of jam / a can of coke / a box of cereal / a tube of toothpaste.
- Jednostki miary (waga/objętość): a kilo of sugar / a liter of wine / a pound of meat / a pint of beer.
- Kształty i porcje: a loaf of bread / a slice of cheese / a bar of chocolate / a lump of sugar / a piece of pizza.
- Jednostki abstrakcyjne i jakościowe: a piece of advice / an item of news / a bit of information / a stroke of luck / a flash of lightning / a ray of sunshine.
Największe pułapki językowe
Istnieje grupa słów, które choć w języku polskim mają liczbę mnogą (są policzalne), to w angielskim występują wyłącznie jako niepoliczalne.
- Information – błędnie
informations,poprawnie: some information. - Advice – nie
an advice, tylko some advice lub a piece of advice. - News – choć kończy się na „s”, gramatycznie to liczba pojedyncza niepoliczalna. Zgodnie z zasadą: The news is good.
- Furniture – meble to zbiór przedmiotów traktowany jako całość, dlatego nie ma słowa
furnitures. - Luggage / baggage – zamiast
too many luggages, należy powiedzieć too much luggage. - Money – to najczęstszy problem: można liczyć monety (coins) lub banknoty (notes), ale pieniądze (money) są niepoliczalne.
Istnieje też grupa rzeczowników, które zmieniają znaczenie w zależności od tego, czy użyte zostaną jako policzalne, czy niepoliczalne.
- Glass: glass (szkło jako materiał) / a glass (szklanka).
- Iron: iron (żelazo) / an iron (żelazko).
- Paper: paper (papier) / a paper (gazeta).
- Hair: hair (wszystkie włosy na głowie) / a hair (pojedynczy włos znaleziony np. w zupie).
- Work: work (praca zarobkowa) / a work (dzieło sztuki, np. a work of Picasso).
Język angielski traktuje też pewne przedmioty jako jednolitą masę, nawet jeśli składają się z policzalnych elementów, np. ryż (rice) lub piasek (sand).
Jak łatwo rozróżniać rzeczowniki policzalne i niepoliczalne?
Aby łatwiej zapamiętać wyjątki takie jak furniture czy luggage, można wyobrazić sobie dużą grupę (ogólną, niepoliczalną), w której kryją się mniejsze, policzalne elementy.
Dla przykładu: furniture skrywa:
- a chair,
- a table,
- a bed,
natomiast luggage:
- a suitcase,
- a bag,
- a backpack.
To prosta i szybka wizualizacja, która pomoże wybrać poprawną formę!
